Chị Lan có chồng là người Hàn Quốc, muốn ly hôn nên lên mạng tìm hiểu thủ tục. Kết quả là hai luồng thông tin trái ngược nhau: bài viết cũ khẳng định “ly hôn có yếu tố nước ngoài” phải nộp tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh”, trong khi một số bài mới hơn lại nói “nộp tại Tòa án nhân dân khu vực”. Không chỉ riêng chị Lan, đây là câu hỏi mà rất nhiều người đang gặp phải, bởi hệ thống Tòa án Việt Nam vừa trải qua một trong những thay đổi lớn nhất về tổ chức trong nhiều năm trở lại đây.
Điều đáng nói là mức độ nhiễu loạn thông tin trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay khá nghiêm trọng. Rất nhiều video, bài đăng vẫn đang lưu hành với nội dung được biên soạn trước ngày 1/7/2025 thời điểm trước khi mô hình tổ chức tòa án thay đổi khiến người xem không phân biệt được đâu là thông tin còn hiệu lực, đâu là thông tin đã lỗi thời. Hệ quả trực tiếp là nhiều người nộp đơn sai tòa, bị trả lại hồ sơ, mất thêm hàng tuần, thậm chí hàng tháng để làm lại từ đầu, trong khi vấn đề hôn nhân của họ vốn đã cần được giải quyết càng sớm càng tốt.
Bài viết dưới đây của Luật Hoàng Duy phân tích cụ thể, đầy đủ quy định mới nhất, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, giúp bạn đọc xác định đúng nộp đơn ly hôn có yếu tố nước ngoài tại tòa án nào, theo trình tự nào, cần chuẩn bị những gì để tránh mất thời gian vì nộp sai nơi, sai thẩm quyền, đồng thời chủ động hơn trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc.
1. Thay đổi mô hình tổ chức tòa án từ ngày 1/7/2025
1.1. Bỏ Tòa án nhân dân cấp huyện, thành lập Tòa án nhân dân khu vực
Theo Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, mô hình Tòa án nhân dân cấp huyện chính thức bị bãi bỏ trên phạm vi cả nước, thay thế bằng Tòa án nhân dân khu vực. Đây là một phần trong chủ trương tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp (cấp tỉnh và cấp xã), gắn liền với việc sáp nhập, sắp xếp lại hàng loạt đơn vị hành chính cấp xã trên cả nước.
Về bản chất, đây không đơn thuần là đổi tên gọi từ “Tòa án cấp huyện” sang “Tòa án khu vực”, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện về địa giới thẩm quyền, đội ngũ thẩm phán, cơ sở vật chất và quy trình tiếp nhận hồ sơ. Nhiều địa phương có TAND khu vực phụ trách địa bàn rộng hơn nhiều so với một huyện trước đây, do gộp từ hai đến ba đơn vị hành chính cấp huyện cũ lại với nhau.
1.2. Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 — thành lập các TAND khu vực
Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 ngày 27/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định việc thành lập các Tòa án nhân dân khu vực cụ thể trên cả nước, đồng thời xác định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của từng tòa mỗi TAND khu vực phụ trách địa bàn gồm nhiều xã, phường sau sáp nhập. Đây là văn bản pháp lý mang tính “bản đồ hóa” thẩm quyền, giúp xác định cụ thể một địa chỉ cư trú nhất định sẽ do TAND khu vực nào phụ trách.
1.3. Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP — hướng dẫn chuyển giao thẩm quyền
Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn cụ thể việc tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của TAND khu vực và TAND cấp tỉnh kể từ ngày 1/7/2025. Nghị quyết nêu rõ: TAND khu vực thụ lý giải quyết theo thủ tục sơ thẩm các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính, phá sản thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng.
Ngoài ra, Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP còn hướng dẫn việc xử lý chuyển tiếp đối với các vụ việc đã được TAND cấp huyện thụ lý trước ngày 1/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong — theo nguyên tắc chung, các vụ việc này được chuyển giao cho TAND khu vực có thẩm quyền tương ứng theo địa giới mới để tiếp tục giải quyết, tránh làm gián đoạn quyền lợi của đương sự.
2. Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài hay không?
2.1. Nguyên tắc mới — khác biệt căn bản so với trước đây
Trước ngày 1/7/2025: theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, các vụ việc hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài gần như đương nhiên thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND cấp tỉnh, trừ một số ngoại lệ hẹp (ví dụ việc ly hôn giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân nước láng giềng cùng cư trú khu vực biên giới). Quy định này tồn tại trong nhiều năm và đã trở thành “lẽ thường” trong nhận thức của cả người dân lẫn một bộ phận người hành nghề luật, dẫn đến quán tính tư duy “cứ có yếu tố nước ngoài là phải lên tỉnh”.
Từ ngày 1/7/2025: theo Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP nêu trên, TAND khu vực hiện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm hầu hết các vụ ly hôn, kể cả vụ việc có yếu tố nước ngoài. Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất so với quy định cũ, đồng thời là nội dung mà rất nhiều bài viết, video tư vấn còn lưu hành trên mạng — vốn được đăng trước 1/7/2025 — chưa cập nhật, dẫn đến hướng dẫn sai cho người dân.
LƯU Ý: Không phải mọi vụ việc có yếu tố nước ngoài đều do TAND khu vực xử lý toàn bộ quy trình. Với các vụ việc phức tạp cần ủy thác tư pháp ra nước ngoài, xác minh địa chỉ đương sự ở nước ngoài, hoặc thuộc trường hợp thẩm quyền riêng biệt theo Điều 470 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, cần xác nhận cụ thể với tòa án nơi dự kiến nộp đơn về việc thụ lý và phối hợp giữa TAND khu vực với TAND cấp tỉnh, vì cách tổ chức thực hiện có thể khác nhau tùy địa phương trong giai đoạn chuyển tiếp.
2.2. Thuận tình ly hôn — nộp đơn ở đâu
Nếu hai vợ chồng thống nhất được việc ly hôn cũng như việc chia tài sản, nuôi con, có thể thỏa thuận nộp đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn tại TAND khu vực nơi một trong hai bên đang cư trú, làm việc. Đây là hình thức giải quyết nhanh gọn nhất, thường không cần trải qua nhiều phiên hòa giải, tranh tụng kéo dài, và cũng là lựa chọn được khuyến khích trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài để giảm bớt thời gian, chi phí đi lại, dịch thuật, hợp pháp hóa giấy tờ.
2.3. Ly hôn đơn phương (một bên khởi kiện) — nộp đơn ở đâu
Nếu chỉ một bên yêu cầu ly hôn và bên còn lại không đồng ý hoặc không hợp tác, đơn khởi kiện phải nộp tại TAND khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc, theo nguyên tắc chung về thẩm quyền theo lãnh thổ tại Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Trường hợp không xác định được nơi cư trú của bị đơn đang ở nước ngoài, việc xử lý sẽ theo thủ tục tố tụng dân sự có yếu tố nước ngoài (ủy thác tư pháp, tống đạt, niêm yết công khai) — nội dung này được phân tích chi tiết trong một bài viết riêng của Luật Hoàng Duy.
2.4. Trường hợp thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam
Theo Điều 470 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, một số vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài — trong đó có ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài mà cả hai vợ chồng đang cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài tại Việt Nam thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của Tòa án Việt Nam. Nghĩa là tòa án nước ngoài không có thẩm quyền xét xử vụ việc này, và nếu tòa nước ngoài vẫn thụ lý, xét xử thì bản án đó sẽ không được công nhận tại Việt Nam.
3. Vì sao nhiều người vẫn nhầm lẫn về nơi nộp đơn?
Có hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhầm lẫn phổ biến hiện nay.
Thứ nhất, phần lớn nội dung hướng dẫn pháp luật đang lưu hành trên mạng xã hội và các trang tư vấn được viết trước ngày 1/7/2025, khi mô hình tòa án cấp huyện còn tồn tại thông tin này nay đã lỗi thời nhưng vẫn được chia sẻ rộng rãi, thậm chí được các thuật toán mạng xã hội ưu tiên hiển thị vì có lượng tương tác tích lũy từ trước. Người dùng phổ thông rất khó phân biệt một bài viết được đăng năm 2023 với một bài viết vừa cập nhật, nếu nền tảng không hiển thị rõ ngày đăng hoặc ngày cập nhật gần nhất.
Thứ hai, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã trên diện rộng kéo theo thay đổi địa giới phụ trách của các TAND khu vực, khiến nhiều người không còn chắc chắn địa chỉ cư trú hiện tại của mình thuộc thẩm quyền của TAND khu vực nào. Có những trường hợp một xã, phường trước đây thuộc địa bàn của một TAND huyện, nhưng sau sáp nhập lại được gộp vào địa bàn phụ trách của một TAND khu vực khác, khiến người dân quen thuộc với tên gọi tòa án cũ bị nhầm lẫn khi tra cứu.
Ngoài hai nguyên nhân trên, còn có một nguyên nhân mang tính tâm lý: nhiều người mặc định rằng “việc có yếu tố nước ngoài luôn phức tạp hơn, nên chắc chắn phải lên cấp cao hơn để giải quyết”, trong khi thực tế pháp luật hiện hành đã phân cấp phần lớn các vụ việc này cho cấp tòa gần dân hơn — chính là TAND khu vực — nhằm rút ngắn thời gian và giảm tải cho tòa án cấp tỉnh.
4. Cách xác định đúng tòa án nhân dân khu vực cần nộp đơn
- Bước 1: Xác định chính xác nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú thực tế) của bị đơn (nếu đơn phương) hoặc của một trong hai bên (nếu thuận tình), theo địa giới hành chính mới sau sáp nhập. Nên tra cứu bằng Căn cước công dân gắn chip hoặc Giấy xác nhận thông tin cư trú (mẫu CT07) để có địa chỉ chuẩn theo hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Bước 2: Tra cứu TAND khu vực phụ trách địa bàn đó theo danh mục do TAND tỉnh, thành phố hoặc Cổng thông tin điện tử Tòa án nhân dân tối cao công bố. Nhiều Sở Tư pháp và UBND cấp xã hiện cũng niêm yết thông tin này để hỗ trợ người dân.
- Bước 3: Liên hệ trực tiếp bộ phận tiếp nhận đơn của TAND khu vực để xác nhận thẩm quyền thụ lý trước khi nộp hồ sơ chính thức, đặc biệt với vụ việc có yếu tố nước ngoài phức tạp. Việc gọi điện hoặc đến trực tiếp hỏi trước giúp tránh trường hợp nộp hồ sơ rồi mới bị thông báo chuyển tòa khác.
- Bước 4: Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo hướng dẫn tại Mục VI dưới đây trước khi nộp, để tránh bị trả hồ sơ, yêu cầu bổ sung nhiều lần.
- Bước 5: Nếu không chắc chắn về thẩm quyền do vụ việc có tình tiết đặc biệt (đương sự ở nước ngoài không rõ địa chỉ, có tài sản ở nước ngoài, đã có bản án nước ngoài cần công nhận song song), nên tham vấn luật sư chuyên về hôn nhân gia đình có yếu tố nước ngoài trước khi nộp đơn, để được xác định đúng lộ trình và tránh mất thời gian xử lý sai.
5. Tình huống minh họa
Quay lại tình huống của chị Lan trong phần mở đầu: chị là công dân Việt Nam, hiện đang cư trú tại một tỉnh phía Bắc, kết hôn với anh Kim công dân Hàn Quốc — và đăng ký kết hôn tại Việt Nam từ năm 2019. Vợ chồng chị sống chung tại Việt Nam trong ba năm đầu, sau đó anh Kim về Hàn Quốc làm việc còn chị Lan ở lại Việt Nam nuôi hai con nhỏ. Đến nay, hai người không còn tiếng nói chung và chị Lan muốn ly hôn.
Áp dụng quy định mới: vì chị Lan là công dân Việt Nam đang cư trú tại Việt Nam và muốn khởi kiện ly hôn đơn phương (do anh Kim ở Hàn Quốc và chưa thể hiện sự đồng thuận), về nguyên tắc thẩm quyền theo lãnh thổ, đơn cần nộp tại TAND khu vực nơi bị đơn (anh Kim) cư trú, làm việc trước khi xuất cảnh — nếu không còn xác định được nơi cư trú hiện tại ở nước ngoài, vụ việc sẽ chuyển sang thủ tục tố tụng dân sự có yếu tố nước ngoài (xác minh địa chỉ, ủy thác tư pháp). Nếu anh Kim đồng thuận và cả hai muốn nộp đơn thuận tình, chị Lan hoàn toàn có thể nộp đơn tại TAND khu vực nơi mình đang cư trú tại Việt Nam.
Đây là ví dụ cho thấy: cùng một cặp vợ chồng, nhưng thẩm quyền nộp đơn có thể khác nhau tùy vào việc vụ việc là thuận tình hay đơn phương, và tùy vào việc có xác định được nơi cư trú của bên kia hay không. Đây cũng là lý do vì sao Luật Hoàng Duy luôn khuyến nghị khách hàng trao đổi kỹ về tình trạng thực tế trước khi soạn đơn, thay vì áp dụng máy móc một công thức chung cho mọi trường hợp.
6. Hồ sơ cần chuẩn bị khi nộp đơn ly hôn nếu có yếu tố nước ngoài.
- Đơn khởi kiện ly hôn (đơn phương) hoặc Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.
- Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính; nếu đăng ký kết hôn ở nước ngoài phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng).
- Căn cước công dân/hộ chiếu và giấy tờ chứng minh nơi cư trú của cả hai bên.
- Giấy khai sinh của con chung (nếu có con chung cần giải quyết quyền nuôi con).
- Giấy tờ chứng minh tài sản chung, nợ chung (nếu có tranh chấp về tài sản).
- Các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng sang tiếng Việt mới có giá trị nộp tòa.
- Bản kê khai địa chỉ, số điện thoại, phương thức liên lạc gần nhất với bên ở nước ngoài (nếu là đơn phương), làm căn cứ để tòa án xác minh, tống đạt.
7. Những sai lầm thường gặp khi xác định thẩm quyền
- Sai lầm 1: Áp dụng thông tin cũ trước 1/7/2025: mặc định nộp đơn tại TAND cấp tỉnh vì “nghe nói việc có yếu tố nước ngoài phải lên tỉnh”, trong khi TAND khu vực nay đã có thẩm quyền với hầu hết vụ việc.
- Sai lầm 2: Xác định sai địa chỉ cư trú theo địa giới hành chính cũ: dùng địa chỉ trên sổ hộ khẩu cũ (đã bị bãi bỏ) mà không cập nhật theo địa giới hành chính mới sau sáp nhập, dẫn đến nộp nhầm TAND khu vực.
- Sai lầm 3: Nộp đơn ngay khi chưa xác nhận thẩm quyền với tòa án, khiến hồ sơ bị trả lại hoặc chuyển tòa, kéo dài thời gian không cần thiết, đặc biệt gây tâm lý mệt mỏi cho người trong cuộc vốn đã chịu áp lực từ mâu thuẫn hôn nhân.
- Sai lầm 4: Nhầm lẫn giữa thẩm quyền theo lãnh thổ và thẩm quyền riêng biệt: cho rằng mọi vụ việc có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa Việt Nam là như nhau, trong khi thực tế cần xét từng điều kiện cụ thể theo Điều 470 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
8. Kết luận và lời khuyên của luật sư
Kể từ ngày 1/7/2025, TAND khu vực đã trở thành cấp tòa thụ lý sơ thẩm hầu hết các vụ ly hôn, kể cả có yếu tố nước ngoài, thay vì gần như mặc định thuộc thẩm quyền TAND cấp tỉnh như trước đây. Việc nắm đúng quy định mới giúp người dân nộp đơn đúng nơi ngay từ đầu, rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết, đồng thời tránh được tâm lý hoang mang khi tiếp cận những thông tin trái chiều, lỗi thời trên mạng.
Đây cũng là giai đoạn chuyển tiếp còn nhiều điểm cần được hướng dẫn cụ thể hơn ở từng địa phương, do đó việc chủ động xác nhận thẩm quyền trước khi nộp đơn, thay vì chỉ dựa vào thông tin tham khảo trên mạng, là cách tiếp cận an toàn và tiết kiệm thời gian nhất.
Lời khuyên của luật sư: Trước khi nộp đơn, hãy xác nhận trực tiếp với TAND khu vực dự kiến nộp về thẩm quyền thụ lý cụ thể đối với vụ việc của mình, nhất là khi có tình tiết phức tạp như đương sự ở nước ngoài không rõ địa chỉ, tài sản ở nước ngoài, hoặc bản án nước ngoài cần công nhận song song. Một bộ hồ sơ chuẩn bị đúng ngay từ đầu có thể rút ngắn hàng tháng so với việc nộp sai nơi rồi phải làm lại.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc về ly hôn có yếu tố nước ngoài: thì liên hệ đến Cty Luật Hoàng Duy và cộng sự để được giải quyết những thắc mắc về hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài. Đừng tự tìm hiểu qua những thông tin đã cũ trên mạng. Mỗi trường hợp có tình tiết khác nhau về nơi cư trú, quốc tịch, tài sản và con chung việc áp dụng sai quy định có thể khiến hồ sơ bị trả lại hoặc mất quyền lợi hợp pháp.
