Công văn 250/TANDTC-PC giải đáp trực tuyến vướng mắc trong công tác xét xử tiếp tục là tài liệu tham chiếu quan trọng cho các vụ việc tranh chấp thừa kế lĩnh vực dân sự luôn phát sinh nhiều vướng mắc thực tiễn nhất. Tranh chấp thừa kế luôn là một trong những loại vụ việc dân sự phổ biến và phức tạp nhất tại Việt Nam, không chỉ vì tính chất tình cảm gia đình đan xen với lợi ích tài sản, mà còn vì nhiều vướng mắc về thủ tục tố tụng chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các Tòa án. Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao, thông báo kết quả giải đáp trực tuyến một số vướng mắc trong công tác xét xử (bao gồm các lĩnh vực hình sự, dân sự, tố tụng dân sự, kinh doanh thương mại và hành chính), tiếp tục là văn bản được giới luật sư, thẩm phán tham khảo thường xuyên trong năm 2026. Bài viết dưới đây tổng hợp và phân tích hai vướng mắc thường gặp nhất liên quan đến tranh chấp thừa kế mà văn bản này được cho là đã đề cập, đồng thời đối chiếu với các quy định gốc của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng Dân sự hiện hành để bảo đảm việc áp dụng chính xác.
1. Về công văn 250/TANDTC-PC
Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 là văn bản của Tòa án nhân dân tối cao thông báo kết quả giải đáp trực tuyến các vướng mắc trong công tác xét xử do các Tòa án địa phương phản ánh, được tổng hợp thành nhiều nội dung giải đáp trải rộng trên các lĩnh vực hình sự, dân sự và hành chính. Đây không phải là văn bản quy phạm pháp luật theo nghĩa ban hành quy định mới, mà là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ xét xử, giúp thống nhất cách hiểu, áp dụng pháp luật giữa các Tòa án trên cả nước có giá trị tham khảo quan trọng trong thực tiễn hành nghề, dù không thay thế các quy định gốc của Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự.
2. Hai vướng mắc thường gặp trong tranh chấp thừa kế
2.1. Có được thụ lý vụ kiện đòi chia di sản hay đòi nợ đối với hàng thừa kế khi nguyên đơn chưa chứng minh được người chết có để lại tài sản?
Trên thực tế xét xử, nhiều Tòa án gặp vướng mắc khi nguyên đơn khởi kiện yêu cầu những người thừa kế của người đã mất phải thực hiện nghĩa vụ (trả nợ, chia tài sản…) nhưng tại thời điểm nộp đơn chưa có đầy đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh người đã mất thực sự để lại di sản. Theo hướng giải đáp được ghi nhận, việc nguyên đơn chưa cung cấp được ngay chứng cứ chứng minh di sản tại thời điểm nộp đơn không đồng nghĩa với việc vụ án “chưa đủ điều kiện khởi kiện” để Tòa án trả lại đơn theo quy định tố tụng dân sự. Tòa án vẫn phải thụ lý vụ án, sau đó yêu cầu đương sự tiếp tục cung cấp, bổ sung tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện trong quá trình giải quyết vụ án, theo đúng nguyên tắc cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự.
Đối chiếu quy định gốc: nguyên tắc này phù hợp với tinh thần Điều 91 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 về nghĩa vụ chứng minh (đương sự có quyền và nghĩa vụ chủ động thu thập, giao nộp chứng cứ cho Tòa án trong suốt quá trình giải quyết vụ án, không bắt buộc phải hoàn tất ngay từ thời điểm nộp đơn khởi kiện), và Điều 192 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định các trường hợp trả lại đơn khởi kiện (không có trường hợp nào quy định việc thiếu chứng cứ chứng minh di sản ngay từ đầu là căn cứ trả đơn).
2.2. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế có bất động sản: theo nơi cư trú của bị đơn hay theo nơi có bất động sản?
Đây là vướng mắc gây tranh cãi nhiều trong thực tiễn xét xử, vì Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 có quy định riêng về thẩm quyền theo lãnh thổ đối với tranh chấp về bất động sản (thuộc thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản), khác với nguyên tắc chung là thẩm quyền theo nơi cư trú, làm việc của bị đơn. Theo hướng giải đáp được ghi nhận, cần phân biệt rõ hai loại quan hệ pháp luật: (i) tranh chấp về hợp đồng liên quan đến bất động sản (ví dụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất) thì thẩm quyền theo lãnh thổ được xác định theo nơi có bất động sản hoặc theo thỏa thuận của các bên trong hợp đồng; còn (ii) tranh chấp thừa kế di sản, dù di sản bao gồm bất động sản, về bản chất vẫn là tranh chấp thừa kế theo quy định của pháp luật dân sự và tố tụng dân sự về thừa kế, nên được áp dụng nguyên tắc thẩm quyền chung theo nơi cư trú, làm việc của bị đơn, chứ không bắt buộc phải khởi kiện tại Tòa án nơi có bất động sản.
Đối chiếu quy định gốc: nguyên tắc này liên quan đến Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ), trong đó điểm c khoản 1 quy định tranh chấp về bất động sản thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án nơi có bất động sản, còn điểm a khoản 1 quy định nguyên tắc chung theo nơi cư trú, làm việc của bị đơn. Việc phân định ranh giới áp dụng giữa hai điểm này cho từng loại tranh chấp cụ thể có liên quan đến bất động sản (thừa kế, chia tài sản chung, hợp đồng…) là nội dung có ý nghĩa thực tiễn lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền thụ lý ngay từ đầu, tránh nguy cơ bị trả lại đơn hoặc vụ án bị hủy do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng về thẩm quyền.
3. Vì sao hai vướng mắc này quan trọng với người dân?
Trong thực tế tư vấn, không ít trường hợp người dân có quyền lợi hợp pháp trong việc thừa kế nhưng ngần ngại khởi kiện vì nghĩ rằng phải chuẩn bị đầy đủ 100% giấy tờ, chứng cứ về di sản ngay từ đầu mới được Tòa án thụ lý dẫn đến việc chậm trễ, thậm chí bỏ lỡ thời hiệu khởi kiện thừa kế theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 (thời hiệu 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế, để người thừa kế yêu cầu chia di sản). Bên cạnh đó, việc xác định sai Tòa án có thẩm quyền khi nộp đơn khởi kiện tranh chấp thừa kế có bất động sản cũng là nguyên nhân phổ biến khiến vụ việc bị kéo dài không cần thiết do phải chuyển đơn, trả đơn, gây tốn kém thời gian, chi phí cho đương sự.
4. Khuyến nghị thực tế khi khởi kiện tranh chấp thừa kế
- Không nên trì hoãn việc khởi kiện chỉ vì chưa thu thập đầy đủ toàn bộ giấy tờ chứng minh di sản; nên chủ động nộp đơn khởi kiện trong thời hiệu luật định, kèm theo các tài liệu bước đầu có được, đồng thời có kế hoạch tiếp tục bổ sung chứng cứ trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án.
- Xác định đúng bản chất quan hệ tranh chấp (tranh chấp thừa kế hay tranh chấp hợp đồng liên quan đến bất động sản) trước khi nộp đơn, để xác định đúng Tòa án có thẩm quyền theo lãnh thổ, tránh mất thời gian do bị trả lại đơn hoặc chuyển vụ án. Rà soát kỹ thời hiệu khởi kiện thừa kế theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 ngay từ khi phát sinh tranh chấp trong gia đình, đặc biệt với các trường hợp di sản đã mở từ lâu nhưng chưa được chia.
- Nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi soạn đơn khởi kiện đối với các vụ việc thừa kế có yếu tố phức tạp (nhiều hàng thừa kế, di sản là bất động sản ở nhiều địa phương, có yếu tố di chúc tranh cãi về hiệu lực), để được tư vấn xác định đúng Tòa án có thẩm quyền và chiến lược thu thập, bổ sung chứng cứ phù hợp.
5. Góc nhìn luật sư
Trong thực tiễn hành nghề, chúng tôi nhận thấy rất nhiều vụ việc tranh chấp thừa kế của khách hàng bị trì hoãn không phải vì thiếu căn cứ pháp lý để đòi quyền lợi, mà vì tâm lý e ngại “chưa đủ giấy tờ nên chưa dám kiện”, hoặc xác định sai Tòa án có thẩm quyền ngay từ đầu dẫn đến mất thời gian, thậm chí có nguy cơ ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện. Các văn bản giải đáp nghiệp vụ như Công văn 250/TANDTC-PC, dù không phải văn bản quy phạm pháp luật, có giá trị thực tiễn lớn trong việc giúp cả luật sư và người dân hiểu đúng, đầy đủ hơn về cách các Tòa án sẽ vận dụng quy định pháp luật khi giải quyết vụ việc, từ đó xây dựng chiến lược khởi kiện phù hợp, hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí hơn. Trường hợp có vướng mắc pháp lý cụ thể về thừa kế, quý khách hàng nên liên hệ tới Công ty luật Hoàng Duy và cộng sự để được luật sư để được tư vấn, giúp đỡ.
6. Kết luận
Hai vướng mắc về điều kiện chứng minh di sản khi khởi kiện và thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế có bất động sản là những nội dung có ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp người dân tự tin hơn khi bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong các vụ việc thừa kế. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp và đặc thù của từng vụ việc, người dân nên tìm đến sự tư vấn của luật sư ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ khởi kiện để được hướng dẫn cụ thể, chính xác.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin, phân tích pháp lý tổng quát trên cơ sở các nguồn tin đã được xác minh tính đến thời điểm đăng bài. Nội dung cụ thể liên quan đến Công văn 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 cần được đối chiếu với toàn văn chính thức của văn bản trước khi áp dụng, trích dẫn vào hồ sơ, văn bản tố tụng cụ thể. Trường hợp có vướng mắc pháp lý cụ thể về thừa kế, quý khách hàng nên liên hệ luật sư để được tư vấn, đối chiếu hồ sơ chi tiết.
