ERC và IRC theo Luật Đầu Tư 2025: Trình tự mới,rủi ro mới!
Kể từ ngày 01/03/2026, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn Luật Đầu tư số 61/2020/QH14. Một trong những thay đổi được giới đầu tư quan tâm nhất là sự đảo ngược hoàn toàn trình tự cấp phép giữa ERC (Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp) và IRC (Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư).
Thay vì quy trình IRC → ERC vốn đã áp dụng nhiều năm, Luật mới cho phép nhà đầu tư nước ngoài thực hiện ERC trước rồi mới xin IRC. Đây là bước đột phá, nhưng cũng đi kèm những rủi ro pháp lý mà nhiều nhà đầu tư chưa nắm rõ.
1. ERC – Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
ERC (Enterprise Registration Certificate) là giấy chứng nhận do Phòng Đăng ký kinh doanh (thuộc Sở Kế hoạch & Đầu tư) cấp, ghi nhận sự tồn tại pháp lý của doanh nghiệp. ERC là “giấy khai sinh” của doanh nghiệp – không có ERC, doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân, không thể ký hợp đồng, mở tài khoản ngân hàng hay tuyển dụng lao động.
IRC – Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
IRC (Investment Registration Certificate) là văn bản ghi nhận thông tin đăng ký dự án đầu tư của nhà đầu tư. IRC là “giấy phép dự án” – là cơ sở pháp lý để thực hiện dự án đầu tư, mở tài khoản vốn đầu tư, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài và hưởng các ưu đãi đầu tư.
| IRC chỉ bắt buộc đối với: (1) Nhà đầu tư nước ngoài; (2) Tổ chức kinh tế có vốn ngoại theo khoản 1 Điều 20 Luật 143/2025/QH15. |
| Nhà đầu tư trong nước không cần IRC (trừ một số dự án đặc thù theo quy định). |
| Căn cứ: Điều 35 Luật Đầu tư số 143/2025/QH15. |
2. Đảo ngược trình tự ERC → IRC.
2.1. Trình tự cũ theo Luật 2020: IRC trước – ERC sau.
Theo Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài muốn thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam phải thực hiện theo trình tự bắt buộc:
- Xin chấp thuận chủ trương đầu tư (nếu thuộc diện bắt buộc)
- Xin cấp IRC tại Sở Kế hoạch & Đầu tư (hoặc Ban quản lý KCN, KKT)
- Sau khi có IRC → mới được nộp hồ sơ xin cấp ERC
- Đăng ký các thủ tục sau thành lập doanh nghiệp
Trình tự này gây ra vướng mắc lớn: Nhà đầu tư muốn thuê văn phòng, ký hợp đồng cung ứng dịch vụ, tuyển nhân sự chủ chốt trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư – nhưng chưa có pháp nhân để thực hiện. Điều này buộc nhiều nhà đầu tư phải dùng các cấu trúc trung gian phức tạp, tốn kém và rủi ro.
Nguồn ảnh: Apolat Legal
2.2. Trình tự mới theo Luật 2025: ERC trước – IRC sau.
Luật Đầu tư 143/2025/QH15 cho phép đảo ngược trình tự theo hướng thân thiện hơn với nhà đầu tư:
- Nhà đầu tư đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường → nộp hồ sơ xin cấp ERC
- Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp ERC → doanh nghiệp có tư cách pháp nhân
- Doanh nghiệp tiến hành các hoạt động chuẩn bị (thuê VP, tuyển nhân sự, ký hợp đồng chuẩn bị đầu tư)
- Nhà đầu tư/Doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp IRC
- Có IRC → chính thức triển khai dự án đầu tư, chuyển vốn, hưởng ưu đãi
| LỢI ÍCH THỰC TIỄN CỦA TRÌNH TỰ MỚI |
| Doanh nghiệp có pháp nhân sớm → ký được hợp đồng thuê văn phòng, đất đai ngay từ giai đoạn chuẩn bị. |
| Tuyển dụng nhân sự, đặc biệt là người đại diện pháp luật, dễ dàng hơn. |
| Mở tài khoản ngân hàng và thực hiện các giao dịch chuẩn bị mà không cần cấu trúc trung gian. |
| Giảm chi phí và rút ngắn thời gian gia nhập thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài. |
So sánh Luật 2020 và 2025.
| Tiêu chí | Luật 2020 (cũ) | Luật 2025 (mới) |
| Trình tự | IRC → ERC | ERC → IRC (đảo ngược) |
| Cơ quan cấp IRC | Sở Kế hoạch & Đầu tư | Sở Tài chính / Ban QL Khu |
| Thẩm quyền CTCTTĐT | Chủ yếu Thủ tướng + Tỉnh | Tăng cường phân quyền cho Tỉnh & Ban QL |
| Ngành ĐK có điều kiện | ~227 ngành | 198 ngành (giảm 29 ngành) |
| Thời hạn dự án trong KKT | 70 năm (khu kinh tế) | 70 năm (mở rộng: khu CNC, CNC số, ưu đãi đặc biệt) |
3. Thẩm quyền cấp IRC theo Luật Đầu tư 2025.
3.1. Cơ quan cấp IRC (từ 01/03/2026)
Một thay đổi đáng chú ý là việc chuyển thẩm quyền cấp IRC. Cụ thể theo Luật 143/2025/QH15:
- Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế: Cấp IRC đối với dự án đầu tư trong phạm vi các khu này.
- Sở Tài chính: Cấp IRC đối với dự án đầu tư ngoài khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế.
Lưu ý: Trước đây (Luật 2020), thẩm quyền cấp IRC ngoài KCN thuộc về Sở Kế hoạch & Đầu tư. Việc chuyển sang Sở Tài chính từ 01/03/2026 đòi hỏi nhà đầu tư phải nắm rõ để nộp hồ sơ đúng cơ quan, tránh mất thời gian.
3.2. Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư (CTCTTĐT)
Luật 2025 phân định lại thẩm quyền CTCTTĐT theo hướng tăng cường phân quyền cho địa phương:
- Quốc hội: Dự án yêu cầu cơ chế, chính sách đặc biệt vượt thẩm quyền luật hiện hành.
- Thủ tướng Chính phủ: Dự án có tác động lớn đến an ninh quốc gia, tài nguyên thiên nhiên; dự án của nhà đầu tư nước ngoài trong các lĩnh vực nhạy cảm (viễn thông có hạ tầng mạng, trồng rừng, xuất bản, báo chí…); casino, nhà máy điện hạt nhân.
- Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Phần lớn các dự án còn lại, bao gồm phát triển nhà ở, sân gôn, sân bay, bến cảng, dự án liên quan quốc phòng – an ninh hoặc khu vực biển.
- Ban Quản lý KCN, KCX, KCN cao, KKT: Dự án đầu tư trong phạm vi các khu này (phù hợp quy hoạch đã duyệt).
4. Rủi ro pháp lý có thể phát sinh.
4.1. “Bẫy” khi có ERC mà không có IRC.
Đây là rủi ro lớn nhất của trình tự mới. Nhiều nhà đầu tư hiểu sai rằng “có ERC là đủ để vận hành dự án”. Thực tế, theo Điều 35 Luật 143/2025/QH15, IRC vẫn là yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với nhà đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp đã có ERC nhưng chưa có IRC sẽ đối mặt với:
- Không thể chuyển lợi nhuận, vốn ra nước ngoài hợp pháp.
- Không có cơ sở pháp lý để thực hiện dự án đầu tư theo quy định.
- Rủi ro bị xử phạt hành chính theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực đầu tư.
- Không được hưởng ưu đãi đầu tư (miễn giảm thuế, thuê đất…).
4.2. Điều kiện tiếp cận thị trường – rào cản vẫn còn đó.
Luật 2025 quy định rõ: tại thời điểm đăng ký ERC, nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng đầy đủ điều kiện tiếp cận thị trường. Điều này đồng nghĩa: nếu ngành nghề kinh doanh thuộc diện hạn chế, điều kiện về tỷ lệ góp vốn, hình thức đầu tư chưa đáp ứng – ERC có thể bị từ chối hoặc thu hồi.
4.3. Bảng tổng hợp rủi ro và cách phòng tránh.
| Rủi ro thường gặp | Hậu quả pháp lý | Cách phòng tránh |
| Thành lập ERC nhưng quên/chậm xin IRC | Vi phạm Điều 35 Luật 143/2025/QH15 – không thể chuyển lợi nhuận ra nước ngoài | Xin IRC ngay sau khi có ERC, không để quá 90 ngày vận hành |
| Điều kiện tiếp cận thị trường chưa đáp ứng khi đăng ký ERC | ERC bị thu hồi, dự án không thể triển khai | Thẩm định điều kiện ngành nghề trước khi nộp hồ sơ ERC |
| Hiểu nhầm thẩm quyền xin CTCTTĐT | Nộp sai cơ quan, mất thời gian và chi phí | Xác định rõ quy mô, địa điểm, lĩnh vực trước khi nộp hồ sơ |
| Dự án có ERC nhưng chưa có CTCTTĐT (dự án bắt buộc) | Dự án không hợp lệ, phát sinh rủi ro hành chính và dân sự | Kiểm tra danh mục dự án bắt buộc CTCTTĐT theo Điều 30-32 Luật 143/2025/QH15 |
5. Quy trình thực hiện cho nhà đầu tư nước ngoài từ 1/3/2026.
| 📋 QUY TRÌNH 6 BƯỚC |
| Bước 1: Thẩm định pháp lý (Due Diligence) – Xác định ngành nghề, điều kiện tiếp cận thị trường, loại dự án có cần CTCTTĐT không. |
| Bước 2: Xác định thẩm quyền – Quốc hội / Thủ tướng / UBND tỉnh / Ban QL Khu (theo Điều 30–32 Luật 143/2025/QH15). |
| Bước 3: Xin CTCTTĐT (nếu thuộc diện bắt buộc) – Nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền. |
| Bước 4: Đăng ký ERC – Nộp hồ sơ tại Phòng Đăng ký kinh doanh. Có thể thực hiện trước IRC theo Luật 2025. |
| Bước 5: Xin cấp IRC – Nộp tại Sở Tài chính (ngoài KCN) hoặc Ban QL Khu (trong KCN/KKT). |
| Bước 6: Đăng ký sau thành lập – Mã số thuế, tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA), con dấu, lao động… |
Thời gian xử lý: Thông thường 15–30 ngày làm việc cho IRC (tùy loại dự án và tính đầy đủ của hồ sơ). Quy trình đặc biệt đầu tư có thể rút xuống còn 15 ngày theo quy định.
Nhà đầu tư đã có IRC cũ cần làm gì?
Theo quy định chuyển tiếp của Luật 143/2025/QH15:
- Tất cả IRC, CTCTTĐT và giấy phép đầu tư đã cấp theo Luật Đầu tư 2020 vẫn tiếp tục có hiệu lực – nhà đầu tư không cần cấp đổi lại.
- Hồ sơ đã nộp trước ngày 01/03/2026 nhưng chưa được giải quyết → tiếp tục xử lý theo thủ tục của Luật cũ hoặc chuyển sang Luật mới tùy lựa chọn của nhà đầu tư.
- Dự án đang triển khai theo Luật 2020: áp dụng luật mới kể từ khi điều chỉnh IRC/CTCTTĐT.
| Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mới (198 ngành) có hiệu lực từ 01/07/2026. |
| Từ 01/07/2026, nhà đầu tư cần rà soát lại ngành nghề hoạt động để đảm bảo tuân thủ danh mục mới. |
| Đặc biệt: Thuốc lá điện tử và sản phẩm thuốc lá nung nóng bị cấm đầu tư kinh doanh từ 01/07/2026. |
Góc nhìn Luật sư:
Điểm mạnh của Luật 2025.
- Tháo gỡ nút thắt lớn nhất trong 10 năm: nhà đầu tư nước ngoài không còn phải “mù quáng” chuẩn bị hồ sơ IRC khi chưa có pháp nhân.
- Tăng cường phân quyền cho địa phương giúp rút ngắn thời gian phê duyệt cho phần lớn dự án FDI.
- Giảm 29 ngành nghề có điều kiện – hạ rào cản gia nhập thị trường một cách thực chất.
- Mở rộng thời hạn dự án 70 năm cho khu công nghệ cao, khu CNC số và dự án ưu đãi đặc biệt – tạo sức hút FDI dài hạn.
Điểm cần lưu ý / Rủi ro hệ thống.
- Thiếu quy định chi tiết về thời hạn nhà đầu tư phải hoàn tất IRC sau khi có ERC → có thể phát sinh tranh chấp trong tương lai.
- Chuyển thẩm quyền cấp IRC từ Sở KH&ĐT sang Sở Tài chính có thể gây lúng túng trong giai đoạn đầu triển khai.
- Cần theo dõi Nghị định hướng dẫn thi hành Luật 2025 để nắm đầy đủ hồ sơ, quy trình chi tiết (thời điểm viết bài, một số Nghị định hướng dẫn đang trong quá trình ban hành).
Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong cải cách môi trường đầu tư Việt Nam. Trình tự ERC → IRC là thay đổi thực chất, tháo gỡ điểm nghẽn lớn cho cộng đồng FDI. Tuy nhiên, đây không phải là “giấy phép con” bị bãi bỏ – IRC vẫn bắt buộc, và những rủi ro mới phát sinh khi nhà đầu tư hiểu không đúng về trình tự mới.
Để đầu tư an toàn, hiệu quả tại Việt Nam trong giai đoạn pháp luật chuyển đổi, nhà đầu tư cần:
Thẩm định pháp lý (Due Diligence) kỹ trước khi đăng ký ERC.
Lập kế hoạch xin IRC ngay khi có ERC – không để khoảng trống pháp lý.
Theo dõi các Nghị định hướng dẫn Luật 2025 để cập nhật hồ sơ, trình tự chi tiết.
Tư vấn với luật sư chuyên về đầu tư để lựa chọn cấu trúc pháp lý phù hợp nhất.
|
Luật Hoàng Duy – Đồng hành cùng nhà đầu tư tại Việt Nam 📞 Hotline: 033 820 1111 ✉️ Email: duynguyen@luathoangduy.com.vn 🌐 Website: luathoangduy.com.vn |
Căn cứ pháp lý:
- Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 ngày 11/12/2025 (hiệu lực từ 01/03/2026, riêng Danh mục ngành nghề có điều kiện từ 01/07/2026)
- Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đầu tư
- Thư viện Pháp luật: thuvienphapluat.vn
