Ly hôn vì bạo lực gia đình – bạo hành hôn nhân

1. Khi nào được coi là bạo lực gia đình để có thể ly hôn

Rất nhiều nạn nhân đến gặp luật sư đều mở đầu bằng câu: “Chắc tại em sai trước nên anh ấy mới như vậy…”. Nhưng không phải. Không có lý do nào biện minh được cho hành vi bạo lực. Pháp luật không cho phép hành vi đấy xảy ra.

Theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 (có hiệu lực từ 01/7/2023), bạo lực gia đình không chỉ là đánh đập gây thương tích. Bạn cũng có thể đang là nạn nhân nếu chồng/vợ/người chung sống có một trong các hành vi sau:

• Đánh đập, hành hạ, ngược đãi, đe dọa hoặc gây tổn hại sức khỏe, tính mạng;
• Lăng mạ, chì chiết, xúc phạm danh dự, nhân phẩm bằng lời nói hoặc thái độ;
• Cưỡng ép quan hệ tình dục trái ý muốn (kể cả khi đã là vợ chồng);
• Cô lập, ngăn cản tiếp xúc với người thân, bạn bè, đồng nghiệp; kiểm soát điện thoại, mạng xã hội, đi lại;
• Cưỡng ép, kiểm soát, chiếm đoạt tài sản, tiền lương, thẻ ATM; ép phải lệ thuộc tài chính;
• Bỏ mặc, không chăm sóc khi đang ốm đau, mang thai, sau sinh hoặc nuôi con nhỏ;
• Đuổi ra khỏi nhà, ép ra khỏi nơi đang cư trú hợp pháp;
• Đe dọa tự tử, đe dọa tung ảnh nhạy cảm, đe dọa con cái để ép buộc người kia làm theo ý mình.

Tóm lại: nếu bạn cảm thấy sợ chính người đang sống cùng mình, đó đã là dấu hiệu của bạo lực gia đình. Đừng đợi đến khi nhập viện, đừng đợi đến khi có sẹo trên cơ thể mới gọi luật sư.

2. Những sai lầm hay mắc phải dẫn đến khi ly hôn ra đi tay trắng.

Sai lầm 1: Bị bạo hành xong tự bỏ đi mà không có chứng cứ và không khai báo cơ quan chức năng

Bạn dắt con bỏ đi trong đêm – điều đó đúng để bảo vệ tính mạng. Nhưng nếu không trình báo công an, không lập biên bản, không có giấy tờ ghi nhận, sau này ra tòa người chồng vu cho bạn “tự ý bỏ đi, bỏ rơi gia đình, không có trách nhiệm” – và bạn có thể mất quyền nuôi con.

Sai lầm 2: Xóa tin nhắn, xóa lịch sử cuộc gọi, xóa hình ảnh vết thương vì xấu hổ

Mỗi tin nhắn đe dọa, mỗi cuộc gọi chửi rủa, mỗi tấm ảnh vết bầm tím – đều là vũ khí pháp lý của bạn. Nhiều Luật sư đã từng phải chứng minh bạo lực gia đình chỉ bằng một tấm ảnh chụp vết tay in trên cánh tay thân chủ và giành chiến thắng. Đừng xóa bất cứ thứ gì.

Sai lầm 3: Tin lời hứa “anh sẽ thay đổi” lần thứ N

Chu kỳ bạo lực luôn có 4 giai đoạn: căng thẳng → bùng nổ → ăn năn (tuần trăng mật giả) → quay lại căng thẳng. Mỗi lần bạn tha thứ, mức độ bạo lực lần sau sẽ tăng lên. Nghiên cứu cho thấy: trung bình một nạn nhân rời đi và quay lại 7 lần trước khi quyết định ly hôn dứt điểm. Nếu bạn đang ở lần thứ 3, thứ 5, đừng đợi đến lần thứ 7.

Sai lầm 4: Ký vào giấy thỏa thuận tài sản khi đang bị ép buộc

Nhiều người chồng bạo lực rất tinh vi: họ ép vợ ký giấy “tự nguyện không yêu cầu chia tài sản”, “tự nguyện giao con”, hoặc giấy vay nợ giả để sau này khấu trừ vào phần tài sản chung. Mọi văn bản ký dưới sức ép, đe dọa đều có thể bị tuyên vô hiệu – nhưng bạn cần luật sư để chứng minh điều đó.

Sai lầm 5: Tự đại diện ra tòa vì “tiếc tiền thuê luật sư”

Đây là sai lầm đắt giá nhất. Một vụ ly hôn có yếu tố bạo lực gia đình liên quan đến: quyền nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản, có thể cả truy cứu hình sự. Chi phí thuê luật sư bằng vài tháng tiền nhà, nhưng đổi lại là cả phần đời còn lại của bạn và con. Đừng tiết kiệm sai chỗ.

3. Lộ trình 7 bước ly hôn an tâm khi bạn là nạn nhân của bạo hành, bạo lực hôn nhân

Bước 1: Liên hệ luật sư trước, sau đó mới hành động

Nguyên tắc số 1: đừng ra quyết định lớn nào (bỏ đi, đối chất, công khai, dắt con đi) trước khi nói chuyện với luật sư. Một cuộc gọi 15 phút có thể cứu bạn khỏi 5 năm hối hận.

Bước 2: Bí mật thu thập và sao lưu chứng cứ ra nơi an toàn

• Chụp ảnh các vết thương trên cơ thể (kèm ngày giờ trên ảnh);
• Ghi âm các cuộc cãi vã, đe dọa (luật Việt Nam cho phép ghi âm để tự bảo vệ);
• Chụp màn hình tin nhắn, mạng xã hội, cuộc gọi đến/đi;
• Lưu giấy khám bệnh, giấy ra viện, hóa đơn thuốc;
• Sao lưu sổ hộ khẩu, CCCD, giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh con, giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm, sao kê ngân hàng;
• Gửi toàn bộ lên email/cloud cá nhân – không để trên máy chung.

Bước 3: Trình báo công an phường/xã – lập biên bản

Đây là bước cực kỳ quan trọng mà 80% nạn nhân bỏ qua vì sợ. Theo quy định, công an phải tiếp nhận tin báo bạo lực gia đình và lập biên bản, kể cả khi bạn chưa quyết định khởi kiện. Biên bản này là chứng cứ cốt lõi khi ra tòa. Luật sư có thể đi cùng bạn để đảm bảo công an xử lý đúng quy trình.

Bước 4: Yêu cầu áp dụng biện pháp bảo vệ khẩn cấp

Theo Điều 25, 26 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, bạn có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định cấm tiếp xúc – buộc người gây bạo lực phải giữ khoảng cách tối thiểu, không được đến gần nơi ở, nơi làm việc, trường học của con bạn. Đây là “lệnh cấm” có hiệu lực pháp luật, vi phạm sẽ bị xử lý hình sự.

Bước 5: Nộp đơn ly hôn đơn phương kèm yêu cầu giành quyền nuôi con

Trong vụ ly hôn có yếu tố bạo lực, tòa án có xu hướng rất ưu tiên giao con cho người không bạo lực. Tuy nhiên, bạn cần chứng minh được:

1) đã có hành vi bạo hành thật sự,

2) bạn đủ điều kiện kinh tế và đạo đức để nuôi con,

3) môi trường sống mới an toàn cho con.

Luật sư sẽ giúp bạn xây dựng hồ sơ này thuyết phục nhất.

Bước 6: Bảo vệ tài sản – không để bị tẩu tán

Người chồng bạo lực thường có xu hướng rút sạch tiền, sang tên nhà đất, bán xe, ký hợp đồng vay nợ giả ngay khi biết vợ định ly hôn. Luật sư sẽ giúp bạn nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phong toả tài sản – ngăn chặn mọi giao dịch bất minh trong thời gian xử án.

Bước 7: Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bạo hành.

Quan điểm của ThS Luật sư Mai Chí Đức văn phòng Luật Hoàng Duy và cộng sự.

Câu hỏi: Thưa luật sư, trong thực tiễn xử lý bạo lực gia đình tại Việt Nam, hành vi đánh đập, ngược đãi giữa các thành viên trong gia đình có thể được cơ quan tố tụng xem xét để xử lý hình sự theo Điều 185 (Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu) hoặc theo Điều 134 (Tội cố ý gây thương tích) của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) vậy thì ranh giới giữa “hành hạ/ngược đãi” theo Điều 185 với “cố ý gây thương tích” theo Điều 134 được xác định dựa trên những tiêu chí pháp lý nào?

Trả lời: Ranh giới giữa Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình (Điều 185 BLHS 2015) và Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 134 BLHS 2015), về nguyên tắc, không chỉ nhìn ở “kết quả thương tích”, mà cần xem xét chủ thể thực hiện hành vi và tính chất, mục đích/ý thức đối với hành vi.

Về điểm chung, cả hai tội đều hướng đến việc xâm hại thân thể, sức khỏe của con người đang sống và có yếu tố lỗi cố ý. Tuy nhiên, sự khác biệt quan trọng nhất nằm ở chỗ:

•Điều 185 là tội phạm có chủ thể đặc biệt: chỉ người có quan hệ gia đình, hôn nhân, huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng với nạn nhân (ông bà – cha mẹ, cha mẹ – con, vợ – chồng, hoặc người có công nuôi dưỡng với người được nuôi dưỡng…) mới có thể là chủ thể của tội này.

•Điều 134 là tội phạm có chủ thể thường: bất kỳ người nào đủ điều kiện theo luật (đủ tuổi, năng lực trách nhiệm hình sự) đều có thể là chủ thể.

Trong thực tiễn xử lý bạo lực gia đình, ranh giới đôi khi bị “nhập nhằng” khi hành vi vừa mang tính hành hạ/ngược đãi kéo dài vừa có gây thương tích cụ thể. Khi đó, cơ quan tố tụng thường xem xét theo các hướng sau:

Thứ nhất, nếu người thân trong gia đình đánh đập mang tính lặp lại, đày đọa, ngược đãi kéo dài nhưng chưa đạt ngưỡng định lượng về tỷ lệ thương tật (ví dụ: chưa đủ 11% theo quy định để cấu thành Điều 134) và cũng không thuộc các trường hợp tăng nặng của Điều 134, thì có thể định tội theo Điều 185.

Thứ hai, nếu hành vi đánh đập làm nạn nhân bị thương tích/tổn hại sức khỏe cụ thể và đủ định lượng hoặc thuộc các tình tiết tăng nặng theo Điều 134 (trong đó có trường hợp đối với ông/bà, cha/mẹ, thầy giáo/cô giáo của mình, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình… theo điểm tương ứng của khoản/tình tiết tăng nặng), thì sẽ định tội theo Điều 134 với tình tiết tương ứng.

Thứ ba, trường hợp hành vi vừa thể hiện tính chất hành hạ kéo dài vừa có một hay nhiều lần gây thương tích đủ điều kiện để xử lý theo Điều 134, thì tùy vào diễn biến hành vi và ý thức chủ quan trong từng giai đoạn:

•Có thể xem xét đồng thời nhiều tội (Điều 185 và Điều 134) nếu các hành vi có tính độc lập tương đối;

•Hoặc nếu các hành vi gắn bó chặt chẽ, liên tục, cùng hướng đến một ý thức phạm tội, thì thực tiễn thường áp dụng tội có chế tài nặng hơn theo hướng xử lý phù hợp (đảm bảo đúng nguyên tắc định tội, quyết định hình phạt).

4. Không được để người bạo hành được quyền nuôi con khi ly hôn

Câu hỏi luật sư hay nhận được là: “Em không có nhà, không có công việc ổn định, em có giành được con không?”.

Câu trả lời: có, hoàn toàn có thể. Tòa án không chỉ căn cứ vào thu nhập. Tòa căn cứ vào tổng thể điều kiện nuôi dưỡng, trong đó môi trường tâm lý – an toàn cho trẻ là yếu tố hàng đầu. Một người mẹ thu nhập trung bình nhưng yêu thương, không bạo lực sẽ luôn được ưu tiên hơn một người cha có nhà lầu xe hơi nhưng đánh đập vợ con. Luật sư đã từng giành quyền nuôi cho thân chủ chỉ làm công nhân may, lương 7 triệu/tháng – vì chứng minh được người chồng có hành vi bạo lực với cả mẹ lẫn con.

Đặc biệt: nếu con dưới 36 tháng tuổi, theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con mặc định được giao cho mẹ nuôi, trừ khi mẹ không đủ điều kiện. Nếu con từ 7 tuổi trở lên, tòa sẽ hỏi nguyện vọng của con. Đây là những điều khoản pháp lý mà bên bạo lực thường lợi dụng sự thiếu hiểu biết của bạn để uy hiếp – đừng để họ làm vậy thêm một lần nào nữa.

Luật Hoàng Duy hiểu rất nhiều nạn nhân lưỡng lự vì lo phí luật sư. Sự thật:

• Với trường hợp khó khăn, Luật Hoàng Duy có chính sách tư vấn miễn phí ban đầu qua hotline – bạn được nói chuyện trực tiếp với luật sư có 10+ năm kinh nghiệm mà không tốn đồng nào;
• Có thể chia phí thành từng giai đoạn (tư vấn → soạn đơn → tham gia tố tụng) để bạn dễ thu xếp;
• Trong nhiều vụ, chúng tôi yêu cầu bên bạo lực phải bồi thường thiệt hại – tiền này có thể hoàn lại phí luật sư;
• Án phí ly hôn được nhà nước miễn/giảm cho người có hoàn cảnh khó khăn theo quy định.

5. Câu chuyện thật “từ bị đánh gãy tay đến giành được nhà và hai con khi ly hôn”

Đây không phải trường hợp ngoại lệ. Đây là kết quả hoàn toàn có thể đạt được nếu bạn có đúng người đứng cùng phía mình. Sự khác biệt giữa “mất tất cả” và “thoát ra với đủ điều kiện làm lại cuộc đời” – đôi khi chỉ nằm ở việc bạn có tìm đúng người hỗ trợ hay không.